Flat white w białej filiżance obok latte w wysokiej szklance, w tle ekspres Dalla Corte Zero Plus Wizualizacja AI

Napoje · 5 min czytania

Flat white czy latte? Czym się różnią i jak je zrobić

W skrócie: oba napoje to espresso z mlekiem, ale flat white ma go mniej i podaje się go w mniejszej filiżance, więc kawa jest wyraźniej wyczuwalna. Na wierzchu ma tylko cienką, błyszczącą warstwę mikropianki. Latte jest większe, łagodniejsze i ma grubszą warstwę mlecznej pianki.

Na karcie wyglądają podobnie, w kubku też potrafią być do siebie łudząco podobne. Różnica wychodzi przy pierwszym łyku: we flat white najpierw czujesz kawę, w latte najpierw mleko. Poniżej wyjaśniam, skąd ta różnica, ile czego wlać i jak oba napoje zrobić w ekspresie kolbowym.

Flat white i latte w liczbach

Nie ma jednej, światowej normy dla żadnego z tych napojów. Każda kawiarnia ma swoją recepturę. Poniżej zestawiłem wartości, które najczęściej pojawiają się w źródłach branżowych i w praktyce kawiarni.

Flat whiteLatte
Kawazwykle podwójne espressopojedyncze lub podwójne espresso
Naczyniefiliżanka ok. 160–175 mlszklanka lub kubek od ok. 225 ml
Mlekook. 120–130 mlwyraźnie więcej, zależnie od naczynia
Piankacienka, ok. 5 mm, gęsta mikropiankagrubsza, bardziej puszysta warstwa
W smakukawa na pierwszym planiełagodne, mleczne

Anette Moldvaer, autorka książki „Coffee Obsession”, opisuje flat white jako podwójne espresso (ok. 50 ml) z mniej więcej 130 ml spienionego mleka i warstwą mikropianki grubości 5 mm[1]. Turystyczna organizacja Nowej Zelandii, gdzie flat white jest podstawowym napojem w każdej kawiarni, zwraca uwagę na to samo: przy tej samej ilości kawy flat white podaje się w mniejszym naczyniu (ok. 175 ml) niż latte (ok. 225 ml), dlatego smakuje mocniej[1].

Porównaj proporcje

Kliknij napój. Ilości są poglądowe, na podstawie źródeł [1] i [4].

Flat white
naczynie: 170 ml

  • pianka
  • mleko
  • espresso

Skąd się wziął flat white

O autorstwo spierają się Australia i Nowa Zelandia. Najstarsze udokumentowane wzmianki pochodzą z Sydney: recenzja kawiarni Miller's Treat z maja 1983 roku wspomina o „flat white coffee”, a w 1985 roku napój wpisał na stałe do karty Alan Preston z Moors Espresso Bar. Nowozelandczycy wskazują na Auckland i Wellington, gdzie w 1989 roku w Bar Bodega miało powstać „nieudane cappuccino”, z którego wyszedł flat white[1].

W 2009 roku flat white trafił do karty Starbucksa w Wielkiej Brytanii, co mocno przyspieszyło jego popularność poza Australią i Nową Zelandią[2]. Dziś w Polsce „flat white” wpisuje się w Google około 18 tysięcy razy miesięcznie, mniej więcej tyle samo co „cappuccino”.

Cała różnica jest w mleku

Ilość kawy w obu napojach bywa taka sama. To, co je odróżnia, to ilość mleka i jego tekstura.

Mikropianka to mleko, w którym pęcherzyki powietrza są tak drobne, że nie widać ich gołym okiem. Ma połysk mokrej farby i płynie jak gęsta śmietanka. Do flat white wprowadzasz niewiele powietrza, więc pianka jest cienka i łączy się z kawą. Do latte dajesz go trochę więcej, dlatego warstwa na wierzchu jest wyższa i lżejsza.

Drugą rzeczą jest temperatura. Specialty Coffee Association zaleca podgrzewanie mleka do 55–65 °C i nieprzekraczanie 70 °C[3]. W tym zakresie mleko smakuje najsłodziej, a pianka jest stabilna. Wyżej laktoza zaczyna się karmelizować, a napój nabiera posmaku gotowanego mleka.

Spienianie mleka lancą parową ekspresu Dalla Corte w dzbanku
Spienianie mleka na ekspresie Dalla Corte. Mocna, sucha para to podstawa dobrej mikropianki.

Jak zrobić flat white krok po kroku

Przepis na jedną porcję w filiżance o pojemności ok. 160–175 ml.

  1. Espresso. Zmiel 18 g kawy i przygotuj podwójne espresso: ok. 36 g napoju w 25–30 sekund. Jeśli nie masz jeszcze swojej receptury, zacznij od tej, a szczegóły znajdziesz w poradniku Ile gram kawy na espresso.
  2. Mleko. Nalej do dzbanka ok. 150 ml zimnego mleka prosto z lodówki. Zimne mleko daje więcej czasu na zrobienie dobrej pianki.
  3. Napowietrzanie. Zanurz końcówkę lancy tuż pod powierzchnię i odkręć parę. Przez 1–2 sekundy powinieneś słyszeć ciche syczenie, czyli wciąganie powietrza. To wystarczy.
  4. Rolowanie. Opuść dzbanek odrobinę niżej, tak żeby mleko zaczęło wirować. Kręcący się wir rozbija większe pęcherzyki na drobną mikropiankę. Zakręć parę, gdy dzbanek zrobi się gorący w dłoni (ok. 60 °C).
  5. Wylewanie. Stuknij dzbankiem o blat i zakręć mlekiem, żeby było jednolite. Wlewaj najpierw z wysokości kilku centymetrów, cienką strugą, a pod koniec obniż dzbanek, żeby na wierzch wypłynęła cienka warstwa pianki. To moment na prosty wzór latte art.

Jak zrobić latte

Latte robi się podobnie, z trzema różnicami. Bierzesz większe naczynie, zwykle od 225 ml w górę. Wlewasz więcej mleka. Napowietrzasz je odrobinę dłużej, ok. 2–3 sekund, żeby na wierzchu powstała grubsza warstwa pianki. Kawy może być tyle samo co we flat white albo mniej. Wtedy napój jest jeszcze łagodniejszy.

Który wybrać?

  • Flat white, jeśli lubisz smak kawy i chcesz, żeby mleko go łagodziło, a nie przykrywało. Dobrze pokazuje kawy specialty o owocowym lub czekoladowym profilu.
  • Latte, jeśli szukasz dużego, łagodnego napoju do powolnego picia albo bazy pod syropy i dodatki.

W kawiarni warto mieć oba w karcie, bo zwykle trafiają do innych gości. Jeśli planujesz menu, zajrzyj do przewodnika Napoje na bazie espresso.

Najczęstsze błędy

  • Za dużo powietrza. Gruba, sztywna piana zamienia flat white w małe cappuccino.
  • Za gorące mleko. Powyżej 70 °C znika słodycz i pojawia się smak gotowanego mleka[3].
  • Mleko czeka w dzbanku. Pianka zaczyna się rozwarstwiać po kilkudziesięciu sekundach. Wylewaj od razu albo zakręć dzbankiem przed wlaniem.
  • Słabe espresso. Mleko nie poprawi kwaśnego czy gorzkiego espresso. Najpierw ustaw recepturę, potem pracuj nad mlekiem.

Na ekspresie kolbowym najważniejsza jest mocna, sucha para i stabilna temperatura. W ekspresach Dalla Corte, na przykład Zero Plus Barista, każda grupa ma własny bojler, a w kawiarniach z dużym ruchem można dołożyć system MCS, który spienia mleko automatycznie i powtarzalnie.

Najczęstsze pytania

Czy flat white jest mocniejszy od latte?

W smaku tak. Zwykle oba napoje mają tyle samo kawy, ale flat white ma mniej mleka, więc smak espresso jest wyraźniejszy.

Czym flat white różni się od cappuccino?

Cappuccino ma grubą, lżejszą warstwę piany. Istituto Espresso Italiano opisuje certyfikowane cappuccino jako 25 ml espresso i 100 ml spienionego mleka[4]. Flat white ma tylko cienką warstwę gęstej mikropianki, która zlewa się z kawą.

Do jakiej temperatury podgrzać mleko?

Do 55–65 °C[3]. Mleko jest wtedy najsłodsze. Powyżej ok. 70 °C traci słodycz.

Czy flat white można zrobić na mleku roślinnym?

Tak. Najlepiej spieniają się napoje roślinne w wersji „barista”, które mają dodatek białka i tłuszczu.

Źródła

  1. „Flat white”, Wikipedia (wersja angielska), w tym cytaty z Tourism New Zealand i Sydney Morning Herald: en.wikipedia.org/wiki/Flat_white
  2. Harry Wallop, „Starbucks to sell 'flat white' for those who are fed up with milky coffee”, The Telegraph, 5.12.2009: telegraph.co.uk
  3. „What Should Your Cappuccino Milk Temperature Be?”, Perfect Daily Grind (zalecenia SCA dot. temperatury mleka): perfectdailygrind.com
  4. „Certified Italian Espresso”, Istituto Espresso Italiano: iei.coffee
Paweł Trzciński

Autor

Paweł Trzciński

Barista Best CS

Barista Best CS. Odpowiada za zawody Dalla Corte Cup & BEST Barista Challenge.