Espresso tonic w wysokiej szklance z krystalicznie czystym lodem, espresso spływa do toniku, w tle ekspres kolbowy Wizualizacja AI

Napoje · 10 min czytania

Espresso tonic, shakerato i kawa mrożona z ekspresu: barista i specjalista od lodu w rozmowie

W skrócie: espresso tonic to podwójne espresso wlane na tonik z lodem, zwykle w proporcji ok. 1 części espresso na 3–4 części toniku. Najpierw lód i tonik, espresso na końcu i powoli, bo inaczej napój mocno się spieni. Kawa mrożona z ekspresu to świeże espresso schłodzone lodem: wylane na kostki, wstrząśnięte w shakerze (shakerato, freddo espresso) albo wylane na lody (affogato). O smaku decyduje nie tylko kawa, ale i lód: duże, twarde kostki chłodzą, nie rozwadniając napoju.

Latem sprzedaż kaw na zimno w kawiarniach rośnie z tygodnia na tydzień, a goście coraz częściej pytają o coś więcej niż „latte z lodem”. Espresso tonic, shakerato czy grecki freddo espresso to napoje proste w przygotowaniu, ale łatwo je zepsuć. Wystarczy rozwodniona kawa, przegazowany tonik albo lód, który topi się w minutę. Dlatego zamiast jednego eksperta posadziliśmy przy barze dwóch: baristę i specjalistę od lodu.

Rozmowa: barista i specjalista od lodu

Paweł Trzcińskibarista Best CS, brand ambasador Dalla Corte
Dawid ŚwirczWicedyrektor Działu Handlowego Best CS, specjalista od lodu i kostkarek Scotsman

Zacznijmy od podstaw. Kawa mrożona z ekspresu to po prostu espresso z lodem?

Paweł Trzciński, barista

W najprostszej wersji tak. Gorące espresso wylane na lód to klasyka, w Hiszpanii nazywa się café con hielo. Ale z tego samego espresso zrobisz kilka zupełnie różnych napojów: wstrząśnięte w shakerze shakerato, grecki freddo espresso, espresso tonic albo affogato z lodami. Różnica jest w technice i w lodzie, a nie w kawie.

Dawid Śwircz, Scotsman / Best CS

I tu zaczyna się moja działka. Lód nie jest dodatkiem, tylko składnikiem. Lód chłodzi głównie przez to, że się topi: stopienie 1 g lodu pochłania ok. 334 J ciepła. Każde schłodzenie kawy oznacza więc, że do napoju trafia woda. Pytanie tylko, ile i jak szybko.

Ile tej wody trafia do kawy?

Dawid Śwircz, Scotsman / Best CS

Policzmy podwójne espresso: ok. 40 g napoju o temperaturze ok. 70 °C. Żeby schłodzić je do kilku stopni, trzeba stopić mniej więcej 30 g lodu. To fizyka, tego się nie obejdzie. Od rodzaju lodu zależy natomiast, jak szybko to się stanie i co dzieje się potem, gdy gość pije kawę przez kwadrans.

Paweł Trzciński, barista

Dlatego bariści mówią: szklanka pełna lodu. Brzmi paradoksalnie, ale dużo lodu nie oznacza bardziej rozwodnionej kawy. Gdy lodu jest dużo, napój szybko dochodzi do temperatury bliskiej zera, a dalej lód topi się już tylko od ciepła z otoczenia. Dwie kostki w dużej szklance rozpuszczą się całe, próbując schłodzić napój.

Czym różni się lód z kostkarki od lodu z zamrażarki?

Dawid Śwircz, Scotsman / Best CS

Lód z zamrażarki jest zwykle mętny, bo zamarza od zewnątrz i zamyka w środku powietrze i rozpuszczone sole. Jest kruchy, szybciej pęka i się topi. Kostkarki Scotsman robią lód warstwa po warstwie z wody, która cały czas płynie, więc kostki są przejrzyste i twarde. Ma też znaczenie kształt. Kostka Medium Gourmet ma ok. 230 cm² powierzchni na 100 g lodu, a drobny lód nugget ponad 600 cm². Im więcej powierzchni, tym szybciej lód chłodzi i tym szybciej się topi.

Paweł Trzciński, barista

I to wykorzystujemy świadomie. Do espresso na lodzie i do toniku chcę dużych, twardych kostek, które trzymają napój zimny i nie rozwadniają go. Do shakera biorę drobniejszy lód, bo ma szybko schłodzić i napowietrzyć kawę, a potem i tak zostaje w shakerze.

Najmodniejszy napój to espresso tonic. Skąd się wziął?

Paweł Trzciński, barista

Za kolebkę uważa się szwedzką palarnię Koppi z Helsingborga. Jej założyciele opowiadali, że pomysł podpatrzyli u kolegi w Oslo, a w 2007 roku wpisali „Kaffe&Tonic” do karty nowej kawiarni. Napój szybko zrobił się tam hitem i rozszedł po Europie. Dziś to stała pozycja w kawiarniach specialty.

Jak go zrobić, żeby nie wykipiał?

Paweł Trzciński, barista

Najpierw szklanka pełna lodu, potem tonik, a espresso na samym końcu, powoli, na lód. Gaz w toniku reaguje z olejami i cząstkami w espresso, dlatego wlane szybko i prosto w tonik potrafi się wylać ze szklanki. Proporcja na start to ok. 1 część espresso na 3–4 części toniku. Kawa? Najlepiej z wyraźną kwasowością, np. etiopska czy kenijska. Bardzo ciemne palenie z gorzkim tonikiem robi się ciężkie.

Dawid Śwircz, Scotsman / Best CS

Do toniku dobrze działa lód, który nie kruszy się w szklance. Drobny lód ma tyle powierzchni, że tonik szybciej traci bąbelki. Duże, twarde kostki gourmet trzymają i chłód, i gaz.

A shakerato i freddo espresso?

Paweł Trzciński, barista

Shakerato to włoski klasyk: podwójne espresso, odrobina cukru lub syropu i lód, mocno wstrząśnięte w shakerze przez kilkanaście sekund, przecedzone do schłodzonego kieliszka. Powstaje gęsta, jasna pianka. Freddo espresso to grecka wersja: espresso spienione z lodem i podane w szklance na świeżych kostkach. Grecy piją je przez całe lato.

Dawid Śwircz, Scotsman / Best CS

Tu lód ma dwie role. W shakerze drobniejszy lód szybko chłodzi i napowietrza kawę. Do szklanki zawsze świeży lód, nie ten z shakera, bo jest połamany i nadtopiony, więc rozwodniłby napój.

Ile lodu potrzebuje kawiarnia latem?

Dawid Śwircz, Scotsman / Best CS

Na jeden napój mrożony idzie zwykle od 80 do 150 g lodu, zależnie od wielkości kubka i przepisu. Kawiarnia, która w upalny dzień sprzedaje 120 kaw mrożonych, zużywa więc kilkanaście kilogramów lodu tylko na kawę. Do tego lemoniady, woda z lodem, koktajle. Dlatego kostkarkę dobiera się do szczytu sezonu, a nie do średniej z roku.

Paweł Trzciński, barista

A ekspres musi nadążyć z espresso. Latem jedna kawa mrożona to często podwójna porcja, więc ruch na ekspresie rośnie. Dobrze, gdy ekspres trzyma stałą temperaturę przy każdej ekstrakcji, bo espresso na zimno bardzo wyraźnie pokazuje każdą wadę.

Espresso tonic: przepis krok po kroku

  1. Napełnij wysoką szklankę po brzegi dużymi kostkami lodu.
  2. Wlej ok. 120–150 ml schłodzonego toniku, powoli, po ściance.
  3. Zaparz podwójne espresso (ok. 40 g). Przepis na recepturę znajdziesz w artykule Ile gram kawy na espresso?
  4. Wlewaj espresso cienkim strumieniem na lód, a nie prosto w tonik.
  5. Opcjonalnie dodaj skórkę pomarańczy, cytryny albo kilka owoców. Podawaj od razu.

Proporcja 1:3–1:4 to punkt wyjścia polecany przez palarnie i poradniki baristyczne[2][3]. Słodszy tonik pozwala użyć jaśniejszej, bardziej kwasowej kawy. Bardziej gorzki lepiej pasuje do espresso o czekoladowym profilu.

Shakerato w kieliszku, freddo espresso na lodzie i affogato z lodami
Shakerato, freddo espresso i affogato: trzy pomysły na espresso latem. Wizualizacja AI.

Jaki lód do kawy na zimno

NapójLódDlaczego
Espresso na lodzie3–4 kostki gourmet albo jedna dużaszybko schładzają, mało rozwadniają
Espresso tonicduże kostki gourmet, szklanka pełna lodutrzymają chłód i gaz toniku
Shakerato, freddo (w shakerze)drobniejsza kostka (half dice)szybkie chłodzenie i pianka
Freddo (w szklance)świeże kostki gourmetnowy lód, nie z shakera
Napoje blendowane, frappenuggetłatwo się miksuje

Tabela opiera się na przepisach z e-booka „Inspiracje kawowe” Scotsman i poradników na scotsman-polska.pl[4]. Szerzej o lodzie w napojach piszemy w artykule Jaki lód do drinków?

Ile lodu stopi się w Twojej kawie?

Wybierz napój i lód. Liczymy z bilansu cieplnego, ile lodu musi się stopić, żeby schłodzić napój do ok. 4 °C, i jak szybko lód oddaje chłód.

Napój
Lód
Stopi się ok.
30 g
Mało rozwodnione

Model uproszczony: ciepło topnienia lodu 334 J/g, ciepło właściwe napoju jak wody. Tempo chłodzenia proporcjonalne do powierzchni lodu (Medium Gourmet ok. 230 cm²/100 g, nugget ponad 600 cm²/100 g [4]). Half dice i lód z zamrażarki: wartości szacunkowe.

Przepisy krok po kroku

Espresso na lodzie (café con hielo)

Do niskiej szklanki 3–4 kostki gourmet albo jedna duża kostka. Na lód podwójne espresso, prosto z ekspresu. Wymieszaj krótko łyżeczką. Można dosłodzić syropem cukrowym, bo cukier źle rozpuszcza się w zimnej kawie.

Caffè shakerato

Do shakera wlej podwójne espresso, ok. 10–15 ml syropu cukrowego i wsyp garść drobniejszego lodu. Wstrząsaj energicznie 10–15 sekund. Przecedź do schłodzonego kieliszka. Na wierzchu powstanie gęsta pianka[5].

Freddo espresso

Podwójne espresso z odrobiną cukru spień z lodem w shakerze lub mikserem. Przelej do wysokiej szklanki na świeże kostki lodu. Wersja z odrobiną spienionego zimnego mleka nazywa się freddo cappuccino[6].

Affogato

Do małej miseczki lub szklanki gałka lodów waniliowych. Tuż przed podaniem wylej na nią gorące espresso. Najprostszy deser kawiarni, który robi się w 30 sekund.

Koktajle z espresso, jak espresso martini, opisujemy w osobnym artykule Espresso martini: przepis baristy, a cold brew i kawę parzoną na lód w poradniku Kawa mrożona: cold brew, cold drip, espresso na lodzie na scotsman-polska.pl. 50 przepisów na kawę z lodem znajdziesz w Inspiracjach kawowych Scotsman.

Letnia karta kaw na zimno: co przygotować w kawiarni

  • Ekspres, który nadąży. Kawy mrożone to często podwójne porcje. Ekspres z niezależnymi grupami, jak Evo2 czy Zero Plus, trzyma stałą temperaturę także w szczycie. Ile grup potrzebujesz, policzysz w artykule Ekspres jedno-, dwu- czy trzygrupowy?
  • Kostkarka dobrana do sezonu. Na jeden napój mrożony idzie 80–150 g lodu. Ile lodu potrzebuje Twój lokal, policzysz w kalkulatorze doboru kostkarki i w poradniku Ile lodu potrzebuje lokal.
  • Lód trzymany osobno. Lód przejmuje zapachy. Trzymaj go w zamkniętym zasobniku kostkarki, nie w otwartym pojemniku obok młynka czy mleka.
  • Kawa na zimno w karcie. Pięć pozycji wystarczy: espresso na lodzie, espresso tonic, shakerato, freddo cappuccino i affogato. Pełną listę klasycznych napojów znajdziesz w przewodniku Rodzaje kawy z ekspresu.

Best CS jest dystrybutorem zarówno ekspresów Dalla Corte, jak i kostkarek Scotsman, więc ekspres, młynek i kostkarkę dobierzemy razem, pod jedną letnią kartę.

Najczęstsze pytania

Jak zrobić espresso tonic?

Napełnij wysoką szklankę lodem, wlej ok. 120–150 ml schłodzonego toniku, a na koniec powoli wlej podwójne espresso na lód. Proporcja na start to ok. 1 część espresso na 3–4 części toniku.

Dlaczego espresso tonic się pieni?

Gaz w toniku reaguje z olejami i cząstkami w espresso. Żeby napój nie wykipiał, wlewaj espresso na końcu, powoli i na lód, a nie prosto w tonik.

Jak zrobić kawę mrożoną z ekspresu?

Najprościej wylać świeże podwójne espresso na szklankę pełną dużych kostek lodu. Inne wersje to shakerato i freddo espresso, czyli espresso wstrząśnięte z lodem, oraz affogato, czyli espresso wylane na lody.

Jaki lód do kawy mrożonej?

Do espresso na lodzie i espresso tonic duże, twarde kostki, np. gourmet, które chłodzą, nie rozwadniając napoju. Do shakera drobniejszy lód, a do napojów blendowanych lód nugget.

Czym różni się shakerato od freddo espresso?

Shakerato to włoskie espresso wstrząśnięte z lodem i przecedzone do kieliszka bez lodu. Freddo espresso to grecka wersja, podawana w szklance na świeżych kostkach lodu.

Czy więcej lodu bardziej rozwadnia kawę?

Nie. Gdy szklanka jest pełna lodu, napój szybko dochodzi do temperatury bliskiej zera, a lód topi się dalej już tylko od ciepła otoczenia. Mało lodu stopi się całkowicie, próbując schłodzić napój.

Źródła

  1. „Espresso&Tonic: The Story of the Famous Coffee Drink”, European Coffee Trip (wywiad z Anne Lunell, Koppi): europeancoffeetrip.com
  2. „Coffee Tonic: The Origin Story”, Koppi Roasters: koppi.se
  3. „Deep Dive: What Is an Espresso Tonic?”, Trade Coffee: drinktrade.com
  4. Scotsman i Best CS: „Kawa mrożona: cold brew, cold drip i espresso na lodzie”, „Jaki lód do drinków?” i e-book „Inspiracje kawowe”: scotsman-polska.pl
  5. „Caffè Shakerato (Italian-Style Shaken Iced Coffee)”, Serious Eats: seriouseats.com
  6. „Freddo Espresso (Greek Iced Coffee)”, The Mediterranean Dish: themediterraneandish.com
Paweł Trzciński

Współautor

Paweł Trzciński

Barista Best CS

Barista Best CS. Odpowiada za zawody Dalla Corte Cup & BEST Barista Challenge.

Dawid Śwircz

Współautor

Dawid Śwircz

Wicedyrektor Działu Handlowego Best CS

Wicedyrektor Działu Handlowego Best Company Solutions. Specjalista od lodu i kostkarek Scotsman: doradza w doborze urządzeń dla kawiarni, barów i hoteli.